نکات مهم تغذیه ای در ایّام روزه داری
یکی از مباحثی که در ایّام ماه مبارک رمضان بسیار مطرح می شود بحث میزان اثرات مطلوب و نامطلوب روزه بر روی افراد سالم و یا بیمار است. مقاله حاضر حاوی نکات مهم و آموزنده ای است که هر شخصی باید نه تنها در ایّام روزه داری در ماه مبارک رمضان بلکه در زندگی عادی هم باید در مورد آن اطلاعاتی داشته باشد. لطفاً این مقاله را مطالعه نمایید.
بحث روزه و روزه داری از دیدگاه پزشکی بر حول سه محور قابل بررسی است:
- روزه داری و تشدیدبیماری
- روزه داری و تأثیر آن در تخفیف یا پیشگیری از بعضی از بیماریها
- روزه داری و اثرات روانی و روحی آن بر شخص و بعضی از بیماریها.
روزه داری و تشدید بیماری:
بیماریهای کمی هستند که روزه داری را در فرد منع می کند. و این افراد عمدتاً کسانی هستند که دارای ناراحتی های شدید کلیوی، دیابت غیر قابل کنترل، زخم های فعّال معده و اثنی عشر(دردهای فعّال) و بیمارانیکه در بیمارستان بستری می باشند، شامل می شود. بنابراین بهترین توصیه به اینگونه بیماران و کلیّه افرادی که دارای بیماری خاصی هستند این است که حتماً در زمینه روزه داری با پزشک معالج خود مشورت های لازم را انجام دهند.
روزه داری و تخفیف بیماری یا پیشگیری از بیماری
هم اکنون شایع ترین علّت مرگ و میر در جهان حوادث قلبی و عروقی است که در رأس آن تصلب شرائین(Atherosclerosis) است که به علّت رسوب کلسترول بر جدار عروق و ترکیب آن با کلسیم سبب می شود (پلاک ) که جدار عروق خاصیّت انبساط پذیری خود را از دست بدهد این حالت ضمن اینکه فشار خون را بالا برده موجب می گردد که در زمان استرس و افزایش فشا رخون، باعث ترک برداشتن این لایه های عروقی شده که ترکیب کلسترول و کلسیم شده در این لایه رسوب نموده اند، ترک برداشتن دیواره عروق باعث فعالیّت سیستم انعقادی شده و باعث تشکیل لخته در داخل عروق شده و ایجاد انسداد در عروق می کند و خونرسانی را در محل انسداد مختل می کند و اگر این حادثه در مغز یا قلب باشد همان سکته مغزی یا سکته قلبی را رقم خواهد زد. البته این لخته می تواند در یک محلی تشکیل و در محل دیگر ایجاد انسداد کند. (مثل زمانیکه قسمتی از بدن بریده می شود که بلافاسله محل خونریزی با لخته های تشکیل شده باعث بند آوردن خونریزی می شود) .
شایع ترین علّت تصلّب شرائین در جهان افزایش چربی ها هستند که شایع ترین علّت آن هم تغذیه نامناسب و مصرف غذاهای پر چرب است. پرخوری باعث ایجاد چاقی مفرط و بروز بیماریهای قلبی وعروقی و تحریک ایجاد دیابت قندی در افرادیکه زمینه ژنتیکی دارند می شود. هم چنین خوردن مواد قندی زیاد مثل شیرینی جات در بدن به چربی تبدیل شده و ایجاد چاقی می کند. حال روزه داری این عوامل را بشدّت کم می کند.
استفاده از بی رویه از روغن خصوصاً روغن های حیوانی و جامد در تشکیل کلسترول نقش زیادی دارد. اصولاً استفاده از غذاهای با روغن زیاد و سرخ کردن روغن برای بدن از چند جهت مضر می باشد:
الف) روغن سرخ شده و غذای سرخ شده شانس ایجاد سرطان در بدن را افزایش می دهد.ب)باعث تصلّب شرائین می شود.ج) باعث ایجاد چاقی می گردد.د) باعث می شود که آنزیم های گوارشی یا شیره گوارشی با غذا خوب ترکیب نشود و این غذا وارد روده شده توسط باکتریهای روده تجزیه شده تولید گاز فراوان و نفخ و سایر ناراحتی های روده ای و شکمی کند.
ه) باعث کندی تخلیه معده شده احساس ناخوشایندی بعد از تغذیه ایجاد می کند. ( علّت: شیره معده در آب محلول تر بوده ولی روغن غذا باعث جلوگیری از نفوذ شیره معده به غذا می شود).
رسوب کلسترول بر جدار عروق هیچ درمانی ندارد ولی روزه داری می تواند ضمن جلوگیری از رسوب بیشتر سبب کاهش رسوب بر روی جدار عروق نیز بشود.
در ضمن روزه داری باعث لاغر شده افراد چاق می گردد. البته اگر در بین افطاری و تا سحری پرخوری صورت نگیرد چون عده ای به جای کاهش وزن افزایش وزن را تجربه می کنند.
روزه داری وتأثیر آن بر وضعیّت روحی و روانی:
- روزه داری باعث تقویت اراده فرد می شود چون قرار است مدتّی را از خوردن و آشامیدن خودداری کند.
- فرد را با نشاط می کند.
- در این ایّا با توجّه به توصیه های اسلامی مبنی بر صله رحم، دروغ نگفتن، احترام به دیگران، غیبت نکردن، کمک به دردمندان که همه اینها تأثیرات مثبتی بر روح و روان فرد روزه دار می گذارد.
توصیه های تغذیه ای در ایّام ماه مبارک رمضان
در هنگام سحر:
در هنگام خرودن سحری: سعی شود که مواد پروتئینی در غذاهای شما گنجانده شود چون مواد پروتئینی که از گوشت، مرغ یا ماهی و سویا (و بعضی از حبوبات) وجود دارد شخص را سیرتر نگه می دارد ( هضم آنرا طولانی تر می کند).
از خوردن فلفل و ترشی جات زیاد خودداری شود، خوردن چند عدد خرما و یا حلوا در انتهای سحر توصیه می شود و این در موضوع در مورد افرادی که در سنین رشد هستند بیشتر اهمیّت دارد ( چون مواد قندی انرژی زا ترین مواد غذایی هستند).
سعی شود هنگام خوردن سحری در وقت سحر بیدارشوید، از خوردن سحری در ساعت ۱۱ تا ۱۲ شب خودداری کنید چون بیدار شدن در هنگام سحر اثرات معنوی فراوانی دارد.
فعالیّت جسمانی مناسب در این ایّام ترک نشود و بهتر است فعالیّت ورزشی سنگینی مثل برگزاری مسابقات نزدیک افطاری انجام گیرد تا در صورت نیاز به نوشیدن آب به زمان افطاری نزدیک باشد.
نکته: چاقی دو نوع است: چاقی شکمی یا چاقی سیبی شکل که در آقایان شایع تر است و چاقی گلابی شکل (چاقی ناحیه باسن) که در خانم ها شایع تر است. چاقی های شکمی خطرناکتر بوده و به همین خاطر حوادث قلبی و عروقی در آقایان بیشتر است.
در هنگام افطاری:
با توجّه به اینکه در زمان روزه داری قند خون افت نموده با حالت با تحریک پذیری و بی حالی همراه است، بنا براین افطاری خود را با مواد قندی شروع کنید که در اینگونه موارد خرما گزینه خوبی است. در سفره های افطاری بهتر است خرما، سبزی، پنیر و چای شیرین باشد.
نکته مهم: توصیه می گردد که آرام و شمرده غذا را میل کنید. و خوب غذا جویده شود. و از بحث و صحبت خودداری گردد تا فکر و ذهن شما به جویدن خوب غذا معطوف گردد. سعی کنید قاشق غذا را در دهان بگذارید نه اینکه غذا را از سطح قاشق بمکید! زیرا اینکار باعث بعلیدن هوا شده که باعث نفخ و ناراحتی گوارشی می شود. تند غذا خوردن سبب سیری دیررس و پرخوری می گردد که همه اینها موجبات چاقی را فراهم می کند.
سعی کنید در یک وعده غذا همزمان از ترک، فرنی، زولبیا و بامیه، رشته خشکارو آش استفاده نشود، چون قند اضافی به چربی تبدیل شده باعث افزایش وزن و خطرات خاص خود را ایجاد خواهد کرد.
از خوردن آش مثل آش رشته، آش قلمکاربه مقدار زیاد خودداری کنید که بسیار نفاّخ هستند.
بعد از افطار از میوه جات به اندازه مناسب استفاده کنید. در حین افطاری مایعات زیاد ننوشید. نوشیدن مایعات زیاد را برای حدود ۲ ساعت بعد از افطاری بصورت نوشیدن چای و آب موکول کنید.
بعضی از افراد سالم که روزه می گیرند دچار ناراحتی معده می شوند که تحقیقات نشان داده که اینگونه افراد در خوردن افطاری افراد می کنند.
توصیه های بهداشتی محیطی در ایّام ماه مبارک رمضان
- سبزیجات در موقع افطار به علّت اینکه در تهیّه آن نظارتی صورت نمی گیرد و با توجّه به مصرف زیاد آن تأکید می شود که ابتدا با محلول های ضدعفونی کننده که در داروخانه ها یا خواربار فروشی ها موجود است، خوب ضدعفونی نموده و بعد بطور دقیق بصورت مکانیکی زیر شیر آب شستشو داده شود.
- در هنگام خریدن زولبیا و بامیه و رشته خشکار از مغازه ها، نکات زیر را مد نظر داشته باشید: الف) مکانی که برای تولید رشته خشکار و زولبیا و بامیه استفاده می شود بهداشتی باشد (کاشی کاری شده باشد، دستشویی و آب داشته باشد، ویترین برای نگهداری داشته باشد و درمعرض دی مشتریان قرار بگیرد). ب) از روپوش سفید و یا لباس روشن استفاده کند. ج) از جعبه های بهداشتی استفاده کند.
- با خرید از امکان بهداشتی ضمن رعایت سلامتی و پیشگیری از بیماریها برای خود و خانواده تان، مهری تأییدی برای افرادیکه نکات بهداشتی را رعایت می کنند، می زنید و تنبیه افرادی است که نکات بهداشت را رعایت نمی کنند.
- در ضمن توجّه داشته باشید که از روغنی که بوی بد یا رنگ تغییر یافته دارد استفاده نشود.
- نوع روغن از نوع سرخ کردنی باشد.
- رشته خشکار و زولبیا و بامیه را در فضای آزاد تولید نکند، داخل مغازه باشد تا گرد و غبار باعث آلودگی آن نشود.
- برای بسته بندی و پیچیدن رشته خشکار از کاغذ کاهی تازه استفاده گردد و از روزنامه استفاده نگردد.
- از نانوایی هایی نان بخرید که جوش شیرین برای پختن نان استفاده نمی کنند. چون جوش شیرین سبب آنمی یا کم خونی از نوع فقر آهن و پوکی استخوان به خاطر کاهش جذب کلسیم می شود ضمن اینکه باعث ناراحتی های گوارشی مثل درد شکم نیز می شود.
- اگر از کشک استفاده می کنید به خاطر بیماری بوتولیسم که بسیار کشنده است حتماً آنرا به مدّت ۵ دقیقه خوب بجوشانید.
توصیه کلی:
- عاد ت کنید از غذاهای سرخ کردنی در رژیم غذایتان کمتر استفاده کنید ( به علّت کاهش خطر سرطان و هضم بهتر غذا و کاهش نفخ)
- بلافاصله بعد از غذا خوردن چای ننوشید.
- هنگام وضو گرفتن بهتراست از آب گرم استفاده نشود (آب سرد بهتراست).
- توصیه می شود که در حین غذا خوردن، آب خورده نشود. چون باعث اختلال در هضم غذا شده و به دلیل رقیق نمودن ترشحات معده، غذای داخل معده بصورت خوب هضم نشده وارد روده شده در روده توسط باکتریها تجزیه شده تولید گاز می کنند.
سوغاتیهای استان زنجان
سوغاتیهای استان خوزستان
سوغاتیهای استان خراسان شمالی
سوغاتیهای استان خراسان رضوی
کتابخانه شهید محمدیان خلیل شهر مهر ماه 1392 افتتاح شد و